Osmanlının Son Deminde Ekonomi Sorunsalı

Osmanlı Devleti, mensup olduğu jeopolitik konumundan ötürü çok dinamik ve sinerjisi yüksek bir ekonomi çevresine mazhar olmuştur. Çeşitli ikili ve global ilişkilerden sonra Avrupa tarafından kabul gören Osmanlı Devleti, birçok ekonomik unsurlara da sahip olmuştur ve büyük değişiklikler yaşanmıştır. 15. ve 16. yüzyıllarda Osmanlı Devleti başarısının doruk noktalarındayken pek çok seferleri sonucunda yine pek çok ticaret yollarına da egemen olmuştur. Bu da Osmanlı Devletinin, birilerinin tekerine çomak sokmasıyla kendilerine karşı alınacak gardı hissettirebiliyordu. Süreç işlerken nitekim de Osmanlı açısından beklenen yahut da beklenmeyen belli başlı olumsuz durumlar söz konusu oldu. Osmanlıların aleyhine işlemeye başlayan siyasi komplolar, gerçek anlamda ekonomik teraziyi de şekillendirmekteydi. Kapital düzene dayalı materyalist diyalektik ve teşebbüsler, İngiltere, Fransa, Rusya gibi ülkelerle olan ilişkileri de net olarak olumlu olumsuz etkilemiştir. Her devletin, pastadan pay kapma gayesi, Osmanlı Devletini tahayyül edemeyeceği çetin ve dönemeçli bir döneme gark etmiştir. 17.yüzyılın genel panaromasına bakıldığında ticari ilişkilerin İngilizler üzerine endekslendiği görülmektedir. Çeşitli hammaddelere sahip olan Osmanlı Devleti, İngiliz tüccarlarının sermaye birikimlerine ve merkantilizmin gelişim kaydetmesine ön ayak olmuştur. 18.yüzyıla gelindiğinde ise ekonomik ilişkiler Fransızlara yapılmıştır. Osmanlılar genel politika olarak Fransızlardan sanayi ürünleri ithal ediyordu. Strateji buna yönelikti. Süreç bu şekilde işlerken, Sanayi Devrimi’nin yaşanması ile Avrupa ile daha sıkı ilişkiler söz konusu oldu. Fakat Osmanlıların sahip olduğu yönetim düzeninde yaşanan aksaklıkların ticari ilişkilere yansımasıyla 16.yüzyıla nazaran 18.yüzyılda ilişkileri çok daha pasifize olmuştu. Bunun nedeni Osmanlı Devletinin Avrupalı devletlerin çeşitli sınıflarına sağladığı istihdam ve sermaye kozudur. Bu da çok daha geniş kapsamda Kurtuluş Savaşı arifesinde Osmanlı Devleti’nin ekonomik, siyasal ve mali bakımdan dış devletlere gebe kalmasına sebebiyet vermiştir.